wsiepolskie.pl

Encyklopedia Wsi i Regionów województwo mazowieckie / powiat piaseczyński / gmina Prażmów

  • Znajdź dział

  • Galeria zdjęć
  • Opis i historia wsi
  • Historia
  • Mieszkańcy, wybitne postacie
  • Instytucje
  • Organizacje
  • Kultura i tradycja regionu
  • Miejsca kultu i martyrologii
  • Rzemiosło i rękodzieło
  • Krajoznawstwo i turystyka
  • Sport
  • Ekologia i ochrona środowiska
  • Działalność rolnicza
  • Działalność pozarolnicza
  • Media
  • Bibliografia, filmy, linki

Łoś

www.los.05-504.wsiepolskie.pl

Moderator: Zbigniew Merwa

Redakcja: uczniowie gimnazjum

Zostań moderatorem tematycznym

Opis i historia wsi

ŁOŚ i Wola Łoska w okresie staropolskim położone były w Ziemi Czerskiej, powiat sądowy czerski, parafia Jazgarzewo, nad rzeką Jeziorą.

Z ŁOSIA wywodził się ród szlachecki Łoskich herbu Rogala.

1409 - 1416 pierwsze wzmianki w źródłach historycznych, dotyczące Jana z ŁOSIA, chorążego czerskiego.

1476 - po śmierci Jana z ŁOSIA (ok. 1463) ŁOŚ przechodzi w ręce siódmego syna Jana i Anny - Stanisława Łoskiego z Łosia.

1521 - początek dwóch linii Łoskich piszących się z ŁOSIA. Synowie Stanisława: Mikołaj i Feliks Łoscy dzielą się dobrami z bezdzietnym bratem Janem.

1565 - część ŁOSIA obejmuje wnuk Feliksa, Stanisław ożeniony z Elżbietą Bogatkówną.

1623, 1626, 1645 - potomkowie drugiej linii Łoskiej, Mikołaja Łoskiego, Kacper i Stefan skupowali od rodziny poszczególne części majątku.

1687 - synowie Kacpra, Marcin i Andrzej, z bratankiem Franciszkiem i siostrą Agnieszką Bolecką sprzedają swe części Potockiemu.

1700 - syn Franciszka Walenty sprzedaje Potockiemu pozostałą część ŁOSIA.

W tym okresie przez ŁOŚ i Czarny Las prowadziła droga lokalna łącząca dwa trakty dalekosiężne: krakowski wiodący przez Tarczyn z lubelskim wiodącym przez Czersk.

1778 - z opisu parafii jazgarzewskiej: Wólka Łoska opustoszała, w Łosiu w tym czasie powstała karczma.

1783 - ŁOŚ z przyległościami należy do Wojciecha Jakubowskiego.

1800 - Dobra Łosia przejmuje Ludwik Skarbek.

1806 - Kolejny właściciel: pułkownik Kacper Bogucki. W umowie sprzedaży zobowiązuje się do wypłaty dożywotniej, corocznej renty na rzecz rezydenta majątku hrabiego Skarbka, schorowanego i niewidomego.

1807 - Nowy nabywca ŁOSIA: szambelan Jerzy Mikołaj Wilczewski przejmuje wszystkie zobowiązania. Żona Jerzego Wilczewskiego, właściciela majątku i Szambelana JKM to Maria (Marion) Bacciarelli - córka słynnego malarza, Marcellego Bacciarellego. 

1814 - zajęcie dóbr przez komornika z powodu zadłużenia Wilczewskiego na inwestycje u konsyliarza tajnego i szambelana dworu Ernesta Sartoryusza de Schwanenfeld.
Z tego okresu pochodzi najstarszy opis majątku

dobra ŁOŚ graniczyły z Ustanówkiem i Pęcherami od wschodu, z Pracami i Mroczkową Wolą od zachodu, z Runowem i Bogatkami od północy i z Prażmowem od południa. 

Dobra ŁOSIA:
- dwór drewniany, otynkowany, czteroizbowy z kuchnią, spiżarnią i alkierzem,
- dom folwarczny dla służby, czteroizbowy,
- stajnia (na 8 koni),
- wozownia,
- owczarnia (na 300 owiec),
- 2 obory (na 44 sztuki bydła),
- wolarnia (na 12 sztuk bydła),
- 2 stodoły,
- spichlerz, 
- piwnica - ziemianka,
- gołębnik,
- "odchodek jeden zły bardzo"
- 4 ogrody warzywne,
- młody sad owocowy.
Do gospodarstwa folwarcznego należały też:
- młyn wodny o trzech kołach z foluszem,
- tartak,
- drewniana gorzelnia,
- nieczynny browar, który służył za mieszkanie ekonoma,
- kuźnia,
- garbarnia,
- staw zarybiony.

Dochód przynosiła należąca do majątku karczma zajezdna prowadzona przez Żyda Pinkusa.

We wsi było 15 chałup, po jednej izbie z komorą w każdej. Trzy z nich były puste, a w pozostałych mieszkało 5 gospodarzy, 
4 komorników i 1 komornica.

W Wólce Łoskiej nie było gospodarstw. Jedyny budynek nad sadzawką zajmował smolarz Jakub, dostarczający swe produkty do dworu.

1816 - publiczna licytacja w sądzie. Nowym właścicielem zostaje wierzyciel - Ernest Sartoryusz de Schwanenfeld.

1820 - po śmierci Ernesta dobra dziedziczą jego bratankowie.
Bracia sprzedają dobra Onufremu Dominikowi de Schoerphas Wyczechowskiemu, pierwszemu prezesowi Sądu Apelacyjnego Królestwa Polskiego, radcy stanu i kawalerowi orderu Św. Stanisława za 
110 000 złotych polskich.

1843 - Kolejny nabywca ŁOSIA: Józef Mysyrowicz.

1850 - gmina Łoś liczy 295 mieszkańców, w tym 9 Żydów.

1865 - Syn Józefa, Władysław kupuje dobra od ojca. Żoną Władysława była, wywodząca się z sąsiedniego Prażmowa, Jadwiga Barbara 
Piacyda Ryx.

1868 - uwłaszczenie włościan na mocy ukazu carskiego w ŁOSIU i Piskórce. W ŁOSIU było 17 gospodarstw, z czego dwa gospodarstwa miały charakter współwłasności dla całej gromady wsi.

1901 - testament Władysława Mysyrowicza dzieli majątek pomiędzy 4 synów. Najmłodszy, Feliks Franciszek Jan, odziedziczył m.in. majątek ŁOŚ.

1904 – Wieś Łoś kupuje Władysław Suski.
Łoś i Łoska Wólka należą do gminy Wągrodno.

1921 - pierwszy Powszechny Spis Ludności Polski. Folwark Łoś liczył 16 budynków mieszkalnych i 258 mieszkańców, a wieś Łoś - 10 domów 
i 85 osób.

1937 - pozwolenie na parcelację gruntów ornych o powierzchni 129 ha wydane przez Starostwo Powiatowe w Grójcu dla Władysława Suskiego syna.

Majątek Łoś graniczył w owym czasie od północy z gruntami majątku Henryków, wsi Bogatki, wsi Grochowej i majątku Pęchery. Od wschodu otoczony był lasami państwowymi Uwieliny. Od południa graniczył z gruntami wsi Piskórka, majątku Wągrodno, majątku Wola Prażmowska, wsi Nowy Prażmów, wsi Aleksandrów i wsi Prace Duże. Na zachód od Łosia leżał folwark Jadwisin, dalej dobra Zarzecze.

7-8.09.1939 - w folwarku ŁOŚ znajdowało się stanowisko dowodzenia Armii "Łódź".

1943 - postępowanie spadkowe po śmierci Władysława Suskiego.

11.08.1944 - Kompania Leśna z częścią żołnierzy batalionu "Krawiec" stoczyła ciężką walkę z silnie uzbrojonymi oddziałami Niemców, atakujących wieś Piskórkę. Po dość długiej walce Niemcy zaczęli wycofywać się. Palącą się wieś opuściła ludność cywilna, ratując resztę dobytku. Jeszcze tego samego dnia do wsi wkroczył oddział Niemców, tym razem wsparty czołgami, niszcząc i paląc resztę zabudowań.

Od 1955 - wieś Łoś i leśnictwo Łoska Wólka znajdowały się w gromadzie Prażmów.

Od 1973 - Łoś jest częścią gminy Prażmów. Od wieków przynależy do parafii w Jazgarzewie.

1989 - w 45 rocznicę Powstania Warszawskiego odsłonięto w Piskórce kamień z tablicą, upamiętniającą opisaną powyżej walkę z 1944 roku.